Dorota Grabek - Zmartwychwstanki [recenzja]

 

Wydawnictwo Czarne

Wołowiec 2025

Debiut. Opowiadania ubrane bardzo przyjemny kolaż na okładce. Już on wskazuje nam kierunek z którego dobrze jest spoglądać na zbiór, jaki otrzymujemy. Będzie dziwnie, niepasująco, czasem odpychająco, czasem bez zrozumienia, a czasem cudacznie.

Wydaje mi się, że większość utworów jest pozą, sztucznością, tworem zaprojektowanym tak, by zamanifestować wyjątkowość i niepowtarzalność prozy Autorki, ale proza ta zbyt jest mała, by się wybronić. Koncepty też nie są nadzwyczajne, a całość zamyka się w zwyczajności przyprawionej zwietrzałą dość "oryginalnością". Są też bon moty, które streścić można tym cytatem: "Jak oryginał i podróbki; prawdziwa historia to kamień szlachetny, a wyobrażone scenariusze to kolorowe szkiełka".

Pierwsze opowiadanie w zbiorze - "Po jednym palcu" to historia klaustrofobiczna, a jednocześnie światowa. Z jednej strony: winda, która jest głównym miejscem dziania się fabuły, z drugiej winda, która jest miejscem wymiany poetyckiej, zagadki, tajemnicy, twórczość "melancholijnego szczupaka". 

"Włosy" - o złodziejce ściętych włosów. Fryzjerce z zacięciem łupieżcy, która uważa, że "włosy to najmilsza część ciała". Klient z ekspresowo rosnącymi włosami, przyjaciółka od rzucania klątw i klęska urodzaju pod postacią pigwy - oto esencja tego opowiadania. Surrealistyczne tempo wzrostu, cicha obserwatorka - fryzjerka, które narracja przywodzi na myśl kino noir, ale nim nie jest. 

"Piesek kiwaczek" - o człowieku, który nie chce spać. Postanawia pobić rekord w niespaniu, w zmęczeniu i wysiłku zaczyna inaczej patrzeć i inaczej widzieć rzeczywistość. W pewnym momencie odbywa dialog z kosmitką, wciąż marząc o tym, by zostać psem kiwaczkiem. Bardzo swobodne przechodzenie ze świata realnego w imaginacyjny sprzyjają narracyjnej ciągłości i wiarygodności, a dla czytelnika są naturalnym sposobem na zaangażowane czytanie.

Im dalej w las, tym lepiej. Mimo początkowej nieufności, z każdym kolejnym opowiadaniem miałam coraz większą radość i ciekawość czytania.

Tobias Wolff - Oto początek naszej historii [receznja]

 

Przekład: Krzysztof Umiński

Wydawnictwo Czarne 

Wołowiec 2025

Wszystkie kolejne opowiadania kojarzą mi się z niepewnością i ulotnością. Bohaterowie trafiają w nasze ręce (przed nasze oczy) w momentach życia, które ukazują ich jako zagubionych, skrzywdzonych i (znów chciałabym powtórzyć niepewnych) wahających się. 

W nastroju ponurego poczucia braku i odrzucenia przemierzają kolejni bohaterowie kolejne strony tworząc spójną opowieść o swoich smutkach i niedolach: bardzo przemyślaną, klarowną, ujętą w literacko bogatą i wyraźną rzeczywistość, która swoją sugestywnością i konceptem czaruje czytelnika.

"Palacze" przejmują powidokiem walki o wpływy i zaszczyty. Pokazują na ile można się wystawić, pozbyć wartości, skryć je głęboko, by zyskać dobra materialne i pozycję w społeczeństwie.

"Myśliwi na śniegu" z trwającym cały czas niepokojem i niepewnością, kruchością relacji i ich zafałszowaniem są wyczerpujące, ale i wciągające czytelnika zarówno w zależności między bohaterami, jak i śrubujące ciekawość co do finału.

"W ogrodzie północnoamerykańskich męczenników" to jedno z moich ulubionych w tomie, co powinno mnie mocno zaniepokoić, bo to rzecz o manipulacji i wykorzystywaniu ludzi. Również w środowisku akademickim, co nie jest żadnym wyznacznikiem człowieczeństwa, bo zawód i tytuł nie świadczą o etyczności.

"Kłamca"  - rzecz o solipsyście, człowieku, który z kłamania zrobił swój sposób na życie. Uważając, że stwarza wszystko wokół siebie, definiując rzeczywistość na własną korzyść.

"Epizod z życia prof. Brooke'a" kolejne z ulubionych opowiadań pokazujące jak ciasnota umysłowa, posługiwanie się stereotypem, utartym schematem i poleganie na pozorach definiuje niektórych ludzi. Na poły moralizatorska, na poły prześmiewcza historia o kanciastych poglądach i pułapkach w jakie można z tego powodu wpaść.

Tytułowe opowiadanie ze swoim znakomitym zdaniem rozpoczynającym: "Znowu wcześnie nawiało mgły". Pyszna wprost opowieść rodem z San Francisco, gdzie w jednej z restauracji z widokiem na Golden Gate poznajemy kończącego zmianę kelnera, który wracając do domu wstępuje do kawiarni i tam mimochodem, a później już z pełną premedytacją podsłuchuje rozmowy czwórki klientów.

Świetna jest także opowieść "Zaginiony", w której ksiądz Leon, od początku swej duszpasterskiej kariery wystawiany jest na ciągłe próby i wyzwania. Gdy trafia do klasztoru opanowanego przez 'rozbrykane mniszki" jego życie ulega kompletnej zmianie. Nie ma tu żadnych odniesień do Iwaszkiewiczowskiej "Matki Joanny od Aniołów", choć może dezynwoltura w zachowaniu wszystkich bohaterów będzie pewnym nawiązaniem. Ksiądz, pieniądze, kłamstwa, podróże, siedlisko zła, jakim można tytułować Las Vegas, a także mierzenie się z własnymi słabościami i demonami będą drogą i solą Leonowej podróży przez "Zaginionego". 

Znakomite są opowieści Wolffa. Wyraziste, intensywne, jaskrawe, z dobrze zarysowanym wprowadzeniem, wejściem w historię, z pełnymi, opracowanymi i wymyślonymi bohaterami, a także przesłaniem (czy to demaskującym zło, zgniliznę, egoizm, konturowość, czy opisującym codzienność zwykłych ludzi różnych stron Ameryki, czy też moralizującym i puszczającym oko do świata odbiorców).

Bardzo polecam.

Joanna Rudniańska - Obudziła się zimną nocą [recenzja]

 

Wydawnictwo Nisza

Warszawa 2025

Pierwszy jest utwór dramatyczny pod tytułem "Marznący deszcz". W dialogu biorą udział On i Ona, mówią o doświadczeniu spod białoruskiej granicy, o klątwie dziedziczonej co drugie pokolenie, o śmierci w różnych okolicznościach. W nastroju rezygnacji, zwątpienia i bezradności próbują poradzić sobie z doświadczeniem tego co widzieli. Przemykają różne obrazy, choć najmocniej przemawia nawiązanie do literackiej i filmowej dziewczynki w czerwonym płaszczyku, która w TYM lesie ma czerwony kombinezon.

W kolejnej odsłonie poznajemy inną perspektywę. kobiet zza granicy. Spowita dymem papierosowym, smutkiem, troską, niepokojem o niewłasne (choć może przez to własne) dziecko boryka się z codziennością, wykluczeniem, kontrolami, łowcami, dla których dziecko robi laurki z karabinami.

Jedna z kobiet mieszka w domu, który jest granicą, druga w lesie. E-ściana i zimno lasu. Każdy fragment, każda mała forma zawarta w tym zbiorze przedzielona jest od innej fotograficzną granicą, a każde zdjęcie jest autorstwa Rudniańskiej. Każde przygnębiające, niepokojące, bolesne. Albo wywołuje smutek, albo niepokój. Jak i cały ten zbiór.

Czytelnik ma czuć niewygodę. Ma mieć poczucie niepewności, czasem może zmieszanie wynikające z tego, że czyta książkę siedząc w wygodnym otoczeniu, cieple i bezpieczeństwie. Marastyczne ujęcia przygnębiają, ale nie odpychają od lektury - jej siła tkwi w szczególnej poetyce, stylistyce. Język Rudniańskiej jest mocno osadzony w literackim artyzmie. Plastyczny, sugestywny, czasem dosadny, ale bez grubiaństwa - dosadny sensem, nie leksem.

I, choć po stokroć bardziej wolę wcześniejsze odsłony twórczości Autorki, to polecam ten zbiór, będący mocnym, osobistym akcentem i deklaracją wobec współczesności i geopolityki europejskiej.

Ota Pavel - Jak tata przemierzał Afrykę [recenzja]

 

Przekład: Mirosław Śmigielski

Wydawnictwo Stara Szkoła

Wołów 2024

Nikt tak jak Ota Pavel nie pisał o sporcie. Jego reportaż z biegu maratońskiego z Sieni do Koszyc to wspaniała literacka przygoda, która ukazuje sportowego ducha Etiopczyka Bikile, Japończyków Nakao i Wakanabe czy praskiego lekarza Vaclava Chudomela. Dopingujemy, wspieramy, choć zwycięzca był jeden, typowany długo przed biegiem.

Mecz hokejowy dziennikarzy czeskich i kanadyjskich to mały majstersztyk, zaś "Pisanie to moja praca" wzrusza najmocniej osobistą historią Autora. 

Często pisał o trudnych, smutnych sprawach, ale zawsze ubierał je w pocieszenie będące łagodnym żartem, ciepłą anegdotą. Historie ludzi z małych miejscowości Beskidów, Karkonoszy, Niżnych Tatr, którzy pieką harule, budują wyciągi, obsługują turystów, uczą dzieci obsługi skrzynkowego aparatu fotograficznego - są bohaterami dnia codziennego. Dzięki językowi Pavla ich zwyczajność zmienia się  w niezwykłość i wyjątkowość, nabiera wyrazistości, ciepła, serdeczności. Bo każdy bohater kreślony piórem Autora ma wrażliwość i nieprzeciętność, blask i urok. 

Każdy element zbioru - od wspomnień afrykańskich ojca po anegdoty sportowe, wędkarskie opowieści czy historie z czeskiej prowincji są pełne czułości dla ludzi i ich życia. Dal historii, wspomnień, relacji i decyzji. Ota Pavel sam wiele przeżył, stąd płynące z jego doświadczenia wyrozumiałość i otwartość na bohatera i to co z sobą niesie.

Wspaniały, jak zawsze, podszyty, jak zawsze, głębokim smutkiem. Wielki talent.

Yuri Lee - Brokułowy cios [recenzja]

 

Przekład: Zuza Olszewska

Wydawnictwo Art Rage

Warszawa 2025

Podoba mi się kierunek w jakim podąża wyobraźnia Autorki. Jej debiutancki tom opowiadań jest odważny, szalony, pełen fantazji i temperamentu. Jest w tej prozie radość tworzenia, siła kreatywności, osobliwości, groteska, zabawa. Jak dobrze doświadczać tego świata. 

Jednocześnie pod warstwą szalonej formy kryje się baczna obserwacja koreańskiej współczesności ludzi młodych. W opowiadaniach wybrzmiewa ich samotność, dystans, zamknięcie, strach, ale też miłość, oddanie (również muzycznym idolom).

Wspaniale jest poruszać się po światach tak odległych kulturowo, gdzie codzienność jest dla (czytelnika stąd) niecodzienna, ale też przyciągająca, fascynująca, nowa. Gdzie relacje międzyludzkie oprawione są w inne ramy, poruszanie się po procesie socjalizacji napotyka na inne miny, zaś zawieranie znajomości emocjonalno-uczuciowych rządzi się trochę innymi technikami i regułami. Wszystkie te spostrzeżenia etnograficzno-socjologiczne i tak toną w surrealistycznym sosie, gdzie ludzie zamieniają się w rośliny, mają roślinnych i ludzkich potomków, innym wyrastają z ramion brokuły, a jeszcze inni są śledzeni przez przybyszów z kosmosu. Osobność i wyjątkowość kolejnych postaci daje Autorce pole do twórczego działania, do rozwinięcia prozatorskich skrzydeł.

Niech frunie. Będę czekać na kolejne jej książki.

Mathias Enard - Opowiedz im o bitwach, o królach i słoniach [recenzja]

 

Przekład: Filip Łobodziński

Wydawnictwo Art Rage

Warszawa 2025

Zachwyca mnie ta seria, tak jak zachwyca mnie, nieustająco, wydawnictwo Art Rage. Za ich świeżość spojrzenia, estetykę, grafikę, fonty. Kibicuję, podziwiam i co chwilę kupuję kolejne ich premiery książkowe.

Książka Mathiasa Enarda wzbudziła moje zainteresowanie już samym tytułem: nieoczywistym, rozbudowanym, iście bizantyjskim :) A już opisy okładkowe skłaniają do jeszcze szybszego sięgnięcia po lekturę. Oto bowiem, Michał Anioł wyrusza do Konstantynopola, by, na dworze sułtana zaprojektować most, który ma połączyć dwie fortece, dwie warownie. Most nad Złotym Rogiem.

Podróż, rozlokowanie na miejscu, opieka możnych i sług, wyznaczonych do kontaktów z Michałem Aniołem, listy do brata,  przede wszystkim bliskość i dotyk kultury wschodu dominują w codzienności Mistrza. Obserwuje ludzi, zależności jakie między nimi występują, intrygi jakie się zawiązują, polityka, jaka jest nieodzowną częścią dworu, ale też ma do czynienia z własną twórczą niemocą. Jest ona wyjątkowo wybiórcza, gdyż dotyczy jedynie projektu mostu: wszystkie inne pomysły: od rękojeści miecza, po rysunku zwierząt dzieją się od ręki i wzbudzają największy podziw obserwatorów, jednak praca nad projektem jest nużąca i trudna.

Mierzący się z kłopotami finansowymi, obawiający się plotek w Rzymie, odebrania zamówień i posądzenia o zdradę/herezję/itp. jest Michał Anioł zmęczony i zniechęcony. Pisze, pije wino, fascynuje się ludzką młodością i pięknem fizycznym autochtonów. Nawiązuje przyjaźnie (czy trwałe, czy prawdziwe?), pisze poezje, madrygały, zwiedza bazary, port i uliczki. Perspektywa artysty jest o tyle ciekawa, że pozwala spojrzeć na codzienne bolączki i strapienia: brak pieniędzy, strach o zamówienia, samotność, twórcze kryzysy, potrzeba uznania i sukcesu. Wszystko to co kształtuje artystów i jest ich codziennością i paliwem do działania. 

Walka o pozycję, próba jak najszybszego poradzenia sobie z zadaniem i uzyskaniem zapłaty, a wszystko to spowite w niedopowiedzenia, spojrzenia, fascynacje młodością, podziwem, pragnieniem.

Wspaniale czyta się tę książkę, pełną wszystkich tych słów, które nie padły, gestów, które nie zostały popełnione, która skrzy się od namiętności i tęsknoty. Za czym? Za wszystkim tym co utracone.

Serdecznie polecam.

Denitza Bantcheva, we współpracy z Lilianą Rosca - Alain Delon. Buntownik i legenda [recenzja]

 

Przekład: Anna Pawlak

Wydawnictwo Familium s.r.o.

Cernosice 2025

We wstępie napisanym przez samego Alaina Delona możemy przeczytać, że nigdy nie marzył, by zostać aktorem. Tak naprawdę stał się nim przez kobiety i dla kobiet. "Miłość zawsze napędzała mnie do przerastania samego siebie" - zdradza Delon. 

Ta książka to po trosze hołd dla reżyserów, którzy go ukształtowali, dla ról, które przyniosły mu popularność, ale też dla czasów w których przyszło mu tworzyć. 

Jako młody człowiek został marynarzem, żołnierzem, walczył w pierwszej wojnie indochińskiej. Później, gdy wrócił do Marsylii, wziął udział w festiwalu filmowym w Cannes i szturmem wziął we władanie francuską kinematografię. Przy okazji stał się ulubieńcem publiczności, co było trudnością - rosnące zainteresowanie życiem prywatnym aktora odbierało anonimowość. 

W prezentowanej książce, bogatej od fotografii, łatwo znaleźć kolejne kadry ze wspaniałymi aktorkami, partnerkami filmowymi i życiowymi Delona. Wiele kadrów filmowych, scenicznych, wiele fotografii prywatnych, dokumentujących ważne chwile w jego życiu. To wyjątkowy zapis chwil zaklętych w obrazach, które pokazują ducha czasów, wolność i pasję życia. Niezwykłe.

Współpracował z Visctontim, Antoninim, Godardem, od znakomitych współpracowników i tytułów filmów, które zmieniły bieg światowej kinematografii można dostać zawrotów głowy.

Wielki twórca, aktor, kreator, który nie tylko odgrywał role, ale też się nimi identyfikował i prawdziwie je przeżywał.

"Alain Delon. Buntownik i legenda" to publikacja, która jest jedyną z biografii opatrzoną komentarzem i wstępem samego bohatera, ale także jest ona rodzajem testamentu, podsumowania tego, co ważne i warte pozostawienia.

Wspaniała podróż do przeszłości.